SİTEYE ÜYE OL 
Genel Bölgeden Güncel Röportaj İçimizden Biri Sanatkarlarımız Esnaflarımız Spor Vefat İz Bırakanlar İlçemiz İlimiz
  YAZARLARIMIZ
İLÇEMİZİN YEREL YÖNETİM TARİHİ - Rıza ŞENTÜRK (Çığır) - Gumushacikoylu.net

İLÇEMİZİN YEREL YÖNETİM TARİHİ

Rıza ŞENTÜRK (Çığır)


01.12.2012
 

            İlçemiz Gümüşhacıköy Osmanlı yönetim sisteminde, Köprülü Mehmet Paşanın arpalığı olarak görülmektedir. Ancak 1600’lü yıllara kadar böyle bir yerleşim alanının izlerine rastlanmamaktadır. Bu açık tarım alanı, Osmanlı irat sistemine göre yönetilme biçimidir. Dolayısıyla arpalık arpalık irat sistemi de Osmanlı’nın ekonomik yapılanma ve gelir tahsil etme şeklidir. Arpalık sözcüğü de üretim gelirlerinin doğrudan kişiye aktarımı deyil, dolaylı yoldan devlet hazinesine dönüşümüdür.

 

            İlçenin kuruluşunun ilk temel taşlarını Köprülü Mehmet Paşa atmıştır. 1600 ‘lü yıllarda veziriazamlık döneminde Arpalık imtiyazını aldığı zaman, ilk önce şehir merkezinde kendi adını taşıyan camiiyle beraber bitişiğine bir medrese imar etmiş, şimdiki 21 lüleli kayın pınarının bitişiğine de dış şadırvan havuzunda ördekler yüzen bir de hamam inşa etmiştir. Havuzunda ördekler yüzdüğünden adı ördekli hamam olarak kalmıştır. 1943 depreminde hamam ve medreseli Köprülü Mehmet Paşa Camii depremden büyük yıkıntıya maruz kaldığından, hamam ve medrese tadilat görmeyip, sadece halkın toplu katılımıyla imece usulünden öte büyük bir yardım kampanyası kurulup, bu günkü camii ibadete açılmıştır. Köprülü Mehmet Paşa Camii, medrese, hamamı imar ederken ipek yolunun da ilçemizden geçtiğini düşünerek, şimdiki bedesten’i kervansaray olarak yapılandırmayı unutmamıştır. Demek oluyor ki Gümüşhacıköy’ün ilk temel taşları Osmanlının Köprülü Veziri azam Mehmet Paşa döneminden başlar. 5 km ilerimizdeki Gümüş beldesi ise (şimdi ilçemize katıldı) geçmişi M.Ö. 5000 li yıllara dayandığı 48 mahallelik bir alanı kapsadığı söylenir. Anadolu’nun eski bir yerleşim alanı olan bugün ki Gümüş’ün çeşitli kavimlere ev sahipliği yaptığı arkeolojik ölçümlerle kanıtlanmıştır. Adını da topraklarında işletilen gümüş madeninden almıştır. Hatta Anadolu’nun fethiyle Osmanlılaşmasında, bir dönem üretilen gümüş madeninden, imparatorluğun para birimi Osmanlı gümüş sikke darphaneliği konumunu bile taşımıştır. Gümüş tarihsel konumu ve çeşitli uygarlıklara ev sahipliği yaptığından, Gümüş Anadolu Medeniyetinde seçkin bir yeri olan yerleşim alanıdır. En son Türklerin Anadolu’yu fethinden önce, Trabzon Rum Pontus krallığının eyaletliğini bile yapmıştır. İlgisizlikten zamanla harabe olmuş kilise ve manastırların kalıntılarına bile rastlamaktayız. 1924 yılında yapılan Türkiye - Yunanistan Mübadele anlaşmasından önce, madende beş mahalle Rum, Karaali ve Aşağıovacık köyü, Gümüşhacıköy ilçe merkezinde bir mahallenin Ortodoks Rum olduğu, iki devlet arası yapılan sözleşmeyle 1924 sonrası Yunanistan’a taşındıkları resmi kayıtlarda mevcuttur.

 

            Şimdi yerel yönetimlerde yeniden yapılanma ilçe imtiyazının mevcut ilçeye taşınma olayına gelince, Gümüşhacıköy 1896 da belediyelik konumunu kazanırken, Gümüşhacıköy’ün ev sahibi Gümüş, 1908 yılında ancak belediyelik hakkını alır. Çünkü ilçenin ipek yolu üzerinde olması, verimli toprakların Gümüşhacıköy havzasında bulunması, mülkiyet sahibi gümüşlü pire feodal ağaların bile ilçeye göçünü önleyemez. Çevre köylerden de göç alan Gümüşhacıköy büyür ve Gümüş’ü kotasında eritir.

 

            Gümüşhacıköy’ün 1986 da ilk belediye başkanı kim olduğu sorusu aklımıza gelebilir. Bu zat Marınca’lı zade Hacı Mehmet Koyun olur. Hiç bir resmi kayıtlarda daha ondan önce bir isme rastlanmıyor. İşin bilinmeyen yanı Gümüşhacıköy ilçe olduğu halde, hiçbir asaleten kaymakam ismine bile rastlanmamaktadır. Cumhuriyetin ilk kuruluş yılına kadarda askerlik şubemiz yok askerlik şubemiz Çorum’un Mecitözü ilçesi tarafından yönetilmektedir. Demek ki ilçemiz Cumhuriyet dönemine kadar vekâleten idari mekanizmadan yürütülmüştür. En uzun süre belediye başkanlığını 1896 dan 1927 ye kadar Marıncalızade Hacı Mehmet Koyun’a nasip olmuştur. Bu görevi 33 yıl sürdüren Hacı Koyu’nun görev yılları, Osmanlı’nın mağlubiyet ve çöküş yıllarına rastlamaktadır. Kaybedilen savaşlar ve içerdeki azınlıkların ayaklanması, Meydanı boş bulan çetelere karşı direniş komitelerinin vatanı kurtarmasındaki azimli mücadelesi isyanlara karşı canik mutasarrıflığı bölgesindeki milli komitedeki etkinliği, Mehmet Hacı Koyu’nun kimliğinin en büyük kanıtıdır. Mustafa Kemal Atatürk’ün yakın dostu Giresun Mutasarrıfı, Balkan savaşı mücahidi, Topal Osman lakaplı, iç isyanları bastıran zatta, Hacı Mehmet Koyunun milli direniş hareketinde birlikteliğinden ön saflarda yer alan güvenilir komite arkadaşıdır.

 

            Osmanlı imparatorluğu birinci dünya savaşını kaybedip, emperyalist güçlerin Anadolu’yu paylaşımında, Merzifon’a İngiliz bayrağını çeken, motorlu vasıtayla ilçemize gelip, İngiliz mandacılığını teklif eden generale beni buraya halk getirdi, ben halk’ın bayrağının temsilcisiyim, ben bu işgal bayrağını dikemem, gücünüz varsa emredin halk diksin demiş. Sukutu hayale uğrayan işgalci general, nezaketen ayrılırken daha önce örgütlediği direnişçi halk, işgalci generalin otomobilini taş yağmuruna tutmuş o da makam penceresinden tepkiyi onurla izlemiştir.

 

            Yıl 1919 Atatürk Samsun’a ayak basmıştır (19 Mayıs). 25 Mayıs 1919 dada Gümüşhacıköy’den Havza toplantısına yanına günün müftüsü Ali Rıza Özdarendeli’yi götüren Hacı Mehmet Koyun’dur. Beraberinde 12 Haziran Amasya tamiminin açıklamasında bile o vardır. Ne zaman milli mücadele kazanılıp TBMM ne giren Ali Rıza Özdarendeli olsa bile, ilk kurulan meclisi mebusunda bulunmasına, Atatürk Mehmet Hacı Koyun’a teklifini yapmış, Hacı Koyun’da benim görevimde milletime hizmet veriyorum. Bağışlayın yerimi Ali Rıza Özdarendeli temsil etsin tevazusunda bulunmuştur. Kurtuluş savaşı başarıyla bitmiş, artık meclis normal çalışmalarına başlamıştır. 1928 yılında çok partili dönemi denemek isteyen Ata, serbest fıkrayı kurdurmuş, içimizde hala temizlenmemiş olan Cumhuriyet düşmanları, serbest fıkrada yuvalanmış, Amasya Mebusu Ali Rıza Özdarende de serbest fıkranın alt kademesinde bulunmuş, daha sonra da Ata’ya başarılı olmayan suikastlar yapılıp serbest fıkra dağıtılmış, Ali Rıza Özdarende hafif suçlu görülerek, milletvekilliği elinden alınıp, bir daha Amasya’ya dönmemek üzere menfi mebus olarak İstanbul’a sürgün edilmiştir. Torunları da bu gün ilçemizi terk edip dedelerinin sürgün mekânı İstanbul – Taksim - Parmak kapı sokakta ikamet etmektedirler. İlçemizin kuruluşundan genç Cumhuriyetin ilk yıllarına kadar sizlerle elde ettiğim bilgileri paylaştım. Cumhuriyet ve Hacı Mehmet Koyun’suz belediye başkanlarının hala günümüzde yaşayan anılarını da gelecek yazımda paylaşacağım. Yine herkese günaydın. Güneşli günler dileğiyle, sevgiler, saygılar.

 

 

 

 

                                                                                                                 29 KASIM 2012

                                                                                                          RIZA ŞENTÜRK – ÇIĞIR

Sitede yayınlanan köşe yazılarından yazarları sorumludur  Yazarın Diğer Yazıları

 


 
GHK ORTAOULU ESKİ MÜDÜRÜ İSMET KÖPRÜLÜ

 Muhterem KAYA

. . .
ÖLÜMÜ ÖLDÜRMEK (ŞEB-İ ARÛS)

 Prof.Dr.Safi ARPAGUŞ

. . .
SABIR SELAMET VE ZAFER

 Muzaffer TAŞDEMİR 

. . .
İLÇEMİZDE ESKİ BAĞ KÜLTÜRÜ

 Berç SÖZÜDOĞRU

. . .
KENDİSİ OLABİLME KEDİSİNİ GERÇEKLEŞTİRMEK

 Nafiz  ULUKUŞ

. . .

BAĞ-KURLULARA MÜJDE!

 Oğuzhan DÖĞEN

. . .
Rıza Abinin Arkasından

 Rıza ŞENTÜRK (Çığır)

. . .

KUTLU DOĞUM HAFTASI

 Şükrü  EROL

. .
HAYATIN CİLVESİ, KADER

 SELEME ACAR

. .
PKK GİDİYOR DİYE ÜZÜLMEYİN

 Ahmet Mehmet SALİHLİ

. .
MESEL ANLATICILAR

 Av.Mahmut Tokgözoğlu 

. .
12 EYLÜL ÖNCESİ VE SONRASI

 Mustafa  TURGUT

. .
Ulema sahneden çekilince ne oldu?

 Siyami  AKYEL

. .
İLÇEMİZ TARİHİ MİNİ ÇARŞILARINDAN

 Ali ACAR

. .

 
Genel Haber
Bölgeden Haber
Güncel Haber
Hayatın İçinden
İçimizden Biri
Sanatkarlarımız
Esnaflarımız
Spor
Siyaset

İz Bırakanlar
Röportaj
Sizden Gelenler
Gurbettekiler
Haberiniz Var mı?
Özlü Sözler
Resimlerde Anılar
Eski Meslekler
Kurum Kuruluşlar

Kültür ve Etkinlikler
İlçemiz
İlimiz
Köylerimiz
Mahalle Muhtarlarımız
Anket Sonuçlarımız
Duyuru
Vefat
  Anasayfa

Ziyaretçi Defteri
Foto Galeri
Sohbet
Arşiv

         Sitemizdeki tüm haber ve araştırmalar site editörlerine aittir. İzinsiz kesinlikle kullanılamaz.

                               gumushacikoylu.net@gmail.com

Bölgeler ve Şehirler Bölgeler ve Şehirler

Siteye Hangi İl ve Ülkeden Giriliyor İzlemek İçin
Amasya, Gümüşhacıköy, Hacıköy, Hacıköylü, Gümüşhacıköyden Resimler, Gümüşhacıköy Haber, Sohbet ve Anılarda Gümüşhacıköy, Ali Acar, Hokumet, Hukumet, Hükümet, Radyo, Gazetesi, Tv, Gümüşhacıköy Resimleri, Gümüşhacıköyden Fotoğraflar,Gümüş, Gümüşhacıköy, Köyü, Gumus, Merzifon, Suluova, Kabaoguz, Kabaoğuz, Gümüşhacıköy Turna Bağlar, Kabaoğuz Şenlikleri, Köprülü Mehmet Paşa Camii, gümüşhacıköy bedesteni, gümüşhacıköy saathanesi, leblebi, gümüşhacıköy hamamı,Gümüşhacıköy Keşkek, Cumara Mahallesi, Adatepe Mahallesi, Ulubel Mevkii, ulubel, keltepe mevkii, hacıyahya mahallesi, saray mahallesi, artıkabat çay mahallesi, kilise, beylik çayırı, taşköprü, amasyakent.com, kabaoguz.net, amasya platformu amasyaplatformu