SİTEYE ÜYE OL 
Genel Bölgeden Güncel Röportaj İçimizden Biri Sanatkarlarımız Esnaflarımız Spor Vefat İz Bırakanlar İlçemiz İlimiz
DEĞİRMENLERİMİZ VE DEĞİRMENCİLERİMİZ
DEĞİRMENLERİMİZ VE DEĞİRMENCİLERİMİZ
Gümüşhacıköy ilçemiz ve çevre köylerinde yaptığımız araştırmada eski değirmenleri ve değirmencileri araştırdık, birkaç tanesi hariç ayakta kalan değirmen yok gibi

Tarih: 19.09.2012      Okunma: 8162     Haberi Yorumla    Haberi Yazdır        Haber : Ali Acar 
 


 

 

SİTEMİZ SOSYAL MEDYA ADRESLERİ

 

Gümüşhacıköy ilçemiz ve çevre köylerinde yaptığımız araştırmada eski değirmenleri ve değirmencileri araştırdık, birkaç tanesi hariç ayakta kalan değirmen yok gibi, bunlardan hala işleyenler arasında Gümüş’te ve Sekü köyünde olanlar var.

 

Değirmenler kullanış şekillerine göre, Yel Değirmeni, Su Değirmeni, El Değirmeni, Ateş Değirmeni olarak ele alınabilir. Yel değirmenleri en çok Eğe bölgesinde, Su Değirmeni suyun olduğu her yerde olduğu gibi su değirmenlerine halk dilinde kara değirmende denmektedir, el değirmenleri  ise buğdaylardan bulgur, yarma yapmaya yarayan elle çevrilen değirmenlerdir, bir kişiyle döndürmek yorucu olduğundan elicek e bağlanan çok uçlu bir ip sayesinde üç veya dört kadın yardımlaşarak taşı döndürürler,kış’a hazırlık bulgur, mısır gibi tahıllar öğütülmektedir, ateş değirmenleri ise elektrikle çalışan değirmenlere verilen isimdir.

 

1900’lü yılların başında, bölgemizde belli başlı su kaynaklarından, Gümüş Çayı Su Gözü, Ovacık Aksu, İmirler Çayı, Sekü Çayı ve benzeri suyu bol olan yerlere kurulu bulunan değirmenler varmış.

 

Değirmenin kurulması için en önemli unsur akar bir suyun olmasıdır, her değirmen kullandığı dere ve çaydan suyu tapulama yaptırır ( irtifa hakkı ) yani suyu kullanma izni alarak değirmenini çalıştırır.

 

Değirmenin akar sular üzerine kurulu taş bentlerden değirmen savağına, tahta ve saç borular döşemek suretiyle, değirmene akıtılan suyu taşıyan tahta veya saç borunun su giriş ağzı geniş ağızlı borunun çıkış ağzının daraltılmasıyla elde edilen tazyikli suyun, tahta dolaplara ( çarklara ) çarpması ve dönmesi neticesinde elde edilen hareketle miller dönüyor, millerin dönmesiyle değirmenin üst taşının dönmesiyle buğday un halini almaktadır. Değirmen taşların arasına devamlı şekilde ölçülü olarak buğday akması sağlanırdı. Eğer buğday akmaz veya az akarsa taş hasar görür kendisi öğünürdü ki bu değirmenciler için çok kötü bir şeydi. Eğer buğday çok akarsa bu seferde un kalın olur ekmek yapılamazdı.

 

Değirmenleri sınıflandırırken, değirmen taşına göre, bir taşlı, iki taşlı, üç taşlı olarak sınıflandırılır. Bölgemizdeki değirmenlerin taşları, Çorum Dodurga ve Suluova Çeltek’deki taş ocaklarından çıkan taşlardan yapılmaktadır. Her sektörün kendi iş ve işçiliği yanında değirmenciliğinde özel bir sektörü varmış, her değirmen taşı, usta bir elin mahareti ile hazırlanır. Değirmenciler zaman içinde bu taşlara bakım yaparlar özel aletleri ile "taş dişeme" işlemi yapılır. Değirmen taşları ebatlarına göre iki kısımda yer almaktadır. Devreleri 110 cm, ile 120 cm arasında değişirken, değirmen taşının kalınlığı 30 cm yapılır, taşın etrafı üç adet demir çemberle kaplanır, değirmene monte edilen taşlar, 10 cm kalıncaya kadar kullanılır, 10 cm’den aşağı düşürse değiştirilmiş. Alt taşın üst kısmı dişli halde olduğu için, üst taşın ortasında 15 – 20 cm’lik  bir delik, bu kısma boğaz denir, boğaz kısmından taşın üzerindeki buğday teknesi bulunmaktadır, tekne içinde buğdayın bitmesini üst taş’a takılı bulunan şınğırdağın ötmesiyle anlaşılmaktadır, teknede buğday var iken şınğırdak ötmüyor, buğday bittiğinde, haber veriyor aynı zamanda taşın boşa dönmesi unun yanmasına sebebiyet vermektedir. Onun için değirmen taşına monteli şınğırdağın değirmenciler için çok büyük bir önemi vardır. Değirmene verilecek suyun ölçüsü, çıtaların ayarı taşların ayarı bunlar çok titizlik isteyen ustalık işleri idi. Değirmenlerin kurulduğu yerler çevre ahali için birinci derecede öneme sahip yapılardır, tam bir kaynaşma tanışma mekanı gibi insanların uğrak yeri, çoğunlukla taş ve ağaçtan yapılar şeklinde inşa edilir.

Kara değirmenlerde buğdayın üveyik türü buğday olması unun kalitesi ve yapılacak olan ekmeğin tadını yansıtmaktadır. Değirmenlerin çalışma sistemi, buğday öğütecek kişilerin değirmenciden keşik almasıyla birlikte sıra almasıdır, keşiği gelen değirmendeki o gün yapılacak bütün işleri yaparak bunun içinde temizlik, bakım onarım gibi işlerde dahildir.

 

Değirmene buğdaylar kıl çuvallar içinde gelir, değirmen keşiği gelen öncelikle değirmende, getirdiği buğdayını çalkamaya verir, çalkama elek sistemine verilen isimdir. Buğday elendikten sonra, değirmen ambarındaki tekneye konur, tekneden düşen buğdaylar taşların arasında una dönüşerek tekneden çuvallanır. Tekrar kıl çuvallara torbalanan unların ağızları açık ise değirmenci hakkı verilmemiştir, değirmenciye hak olarak bir ölçekte, bir mucur pay verilmektedir.

 

Değirmende çuvalların ağzı dikildi ise değirmencinin hakkı verilmiş keşik alan buğday sahibi işini bitirererek değirmenden ayrılma zamanı gelmiştir. Değirmende un yapmaya gelenlerin  isteği doğrultusunda un yapılmaktadır. Somunluk Un, Yazma Ekmeği   ( Yufkalık ) Un, kişinin isteğine göre değirmencinin  taş ayarları buna göre ayarlamaktadır.

 

Bölgemizde yer alan değirmenlerden en eskileri arasında bir asırlık olan, Halaz köyünde Aziz Efendilerin değirmeni bulunmaktadır.

   

SETENLER:

Seten yarmalık buğdayın kabuklarını çıkarma işine yarayan kendi ekseninde öküz, at veya eşeklerin çekerek döndürdüğü daire şeklinde tekerlek biçiminde ağır kocaman bir taşın kendi etrafında dönmesiyle yapılır. Bu taşın altında kocaman bir kaba benzer yatak görevi yapan ikinci bir taş vardı buraya dökülen yıkanmış buğdayı dönen birinci taş çiğneyerek yumuşatır, kepe  kabuklarını soyadı. İşlem tamamlanınca da buğday rüzgarlı bir yerde savrulur kepekleri savrularak, yarma elde edilmiş olurdu.

SOHU TAŞLARI:

Bu taşlar yarmalık buğday ve köftelik bulgur dövme işinde kullanılırdı.
Sohu  taşları köy meydanlarına konulmuş içi oyuk taşlardı.
Bazı köylerin meydanlarında sohu taşları halen mevcuttur.
Sohu taşlarının meydanlara konulmasının amacı buradaki sohbet veya her hangi bir vesile ile toplanmış insanların el birliği ile ağaçtan yapılmış tokmaklar ile yarmalık buğday veya köftelik bulguru dövmeleriydi. Sohu taşlarına nispeten daha modern olan setenlerin kurulması ile Sohu taşları son zamanlarda pek kullanılmıyordu.

 

 

İLÇEMİZDE MEVCUT VE GEÇMİŞTE DEĞİRMEN OLAN YERLER VE SAHİPLERİ

 

SEKÜ KÖYÜNDEKİ  DEĞİRMENLER

 

1 -Kerim ÖZDARENDE’nin değirmeni

2- Kel Azizin Değirmeni

3- Külük Çavuşun Değirmeni

4- Hakkı Efendinin Değirmeni

5- Çolakların Değirmeni

6- Çavuşların Değirmeni

7- Uzun Ahmet’in Değirmeni

 

İMİRLERDEKİ DEĞİRMENLER

 

1 -Abazoğlunun Ahmetin Değirmeni

2- Kuzalanlıların Değirmeni

3- Hakkı Efendilerin Değirmeni

 

GÜMÜŞ’TEKİ DEĞİRMENLER

 

1 - Cin Hocaların Değirmeni

2- Molların Değirmeni

3- Korkutlu Ahmet Ağının Değirmeni

4- Fevzi Gümüşlü’nün Değirmeni

5- Tiriğin Bekir KURT’un Değirmeni

6- İsmet’in Değirmeni

 

ÇAVUŞ KÖYÜNDEKİ DEĞİRMENLER

 

1 -Şabilerin Değirmeni  ( Ateş Değirmeni )

 

KEÇİ KÖYDEKİ DEĞİRMENLER

 

1 - Hacı Abdullaların Değirmeni

 

HALAZ KÖYÜNDEKİ DEĞİRMENLER

 

1- Aziz Efendilerin Değirmeni  ( Üç Taşlı, Bir Çalkamalı, Birde Ateş Değirmeni )

 

 

DEĞİRMENLERDE KULLANILAN MALZEMELERİN İSİMLERİ

 

Değiren ununun, ince veya kalın olmasını ayarlayan nesne             :KALDIRAÇ
Değirmeci hakkı                                                                                 :KAPÇİYEK
Değirmen altına döşenen deri                                                                       :SIFAL
Değirmen arkından çarka giden suyun aktığı dik oluk                       :SEĞİRDİM
Değirmen çarkı                                                                                  :CAHİLE
Değirmen çarkına suyun hızla inmesini sağlayan dik ve kapalı oluk :AMBAR
Değirmen çarkını döndüren mil                                                         :AKSON
Değirmen çarkını döndüren suyun çıktığı oluğa takılan ağaç boru   :ZİNBON
Değirmen çarkını frenleyen ağaç                                          :BAĞLA-BAĞLAK-BAĞLAĞI
Değirmen çarkının dönerek su savurduğu yer                                  :TANAZLIK
Değirmen çarkının merkezinde bulunan demir parça                                   :ARPACIK
Değirmen deliği                                                                                 :HURY
Değirmen kanadı                                                                               :NAUR
Değirmen kuyusunun alt ağzına takılan büyük ağaç boru                 :KARABURGA
Değirmen oluğu                                                                                 :ABARA-MİSAB
Değirmen oluğunun daralan uç kısmı                                                           :FİSON
Değirmen oluğunun su dökülen yeri                                                  :ŞUŞURTLUK
Değirmen oluğunun üstünde suyun toplandığı yer                            :GADARA
Değirmen sahibi                                                                                :ASBAN
Değirmen sepeti                                                                                :MİHFEN
Değirmen sesi                                                                                   :CACAA
Değirmen suyunu başka yöne akıtmak için yapılan düzen                :SAVAK
Değirmen suyunu kesmek için oluğun başına konan tahta parça     :LAPATA
Değirmen suyunu toplayan depo                                                       :GOD
Değirmen süpürgesi                                                                          :SIFAL
Değirmen taşı gibi maddeleri yontup düzelten demir alet                  :AJİNE
Değirmen taşı oluğu                                                                          :MELEN
Değirmen taşı ya da testere gibi şeylere diş açmak                          :DİŞEMEK
Değirmen taşı                                                                                    :DİNG-DİNK-AĞIRŞAK
Değirmen taşına buğday veren  şak şak diye sesler çıkaran titreşimli oluk:ŞAKŞAKI
Değirmen taşına buğdayı akıtan oluk                                                :ARD

 

h A B E R E  Y o r u m  Y a z

                                                Bu Haberlere Yapılan Yorumlar  (  3 )                                                          
 

Recep Altun
Merhabalar. Tesadüfen sitenizi ziyaret ettim. Değirmenlerin listesini gördüm. Elinizde fotoğrafı bulunan değirmenleri, fotoğrafıyla birlikte yayınlarsanız daha güzel olur. 1955 doğumluyum ve Gümüşhacıköy'den bir asker arkadaşım vardı. Askerliğimiz Tatvan'daydı. Selam ve dualarımla.
  Tarih: 19.2.2017                                                          
 
nail kılıç
hükümet abi asıl değirmenciyi unutmuşsun kabaoğuzun, kırca, beden kuzalan sallar ve çevre köylerin değirmencisi dedem Hacı Tosman in , mevkii olarak karaköy çayı üzerinde eski kınalılarınbenzinlik yenisi zillinin benzinliğinarkasındaydı selamlar nail
  Tarih: 26.9.2012                                                          
 
Eren Uyan
Arastirma niteliginde cok guzel bir yazi. Cok tesekkurler. Beden Koyu`nden Sedat Tosmak`in da yillar once calistirdigi bir su degirmeni vardi. Sevgilerle.
  Tarih: 25.9.2012

Tüm Yorumlar

 

GHK ORTAOULU ESKİ MÜDÜRÜ İSMET KÖPRÜLÜ

 Muhterem KAYA

. . .
ÖLÜMÜ ÖLDÜRMEK (ŞEB-İ ARÛS)

 Prof.Dr.Safi ARPAGUŞ

. . .
SABIR SELAMET VE ZAFER

 Muzaffer TAŞDEMİR 

. . .
İLÇEMİZDE ESKİ BAĞ KÜLTÜRÜ

 Berç SÖZÜDOĞRU

. . .
KENDİSİ OLABİLME KEDİSİNİ GERÇEKLEŞTİRMEK

 Nafiz  ULUKUŞ

. . .

BAĞ-KURLULARA MÜJDE!

 Oğuzhan DÖĞEN

. . .
Rıza Abinin Arkasından

 Rıza ŞENTÜRK (Çığır)

. . .

KUTLU DOĞUM HAFTASI

 Şükrü  EROL

. .
HAYATIN CİLVESİ, KADER

 SELEME ACAR

. .
PKK GİDİYOR DİYE ÜZÜLMEYİN

 Ahmet Mehmet SALİHLİ

. .
MESEL ANLATICILAR

 Av.Mahmut Tokgözoğlu 

. .
12 EYLÜL ÖNCESİ VE SONRASI

 Mustafa  TURGUT

. .
Ulema sahneden çekilince ne oldu?

 Siyami  AKYEL

. .
İLÇEMİZ TARİHİ MİNİ ÇARŞILARINDAN

 Ali ACAR

. .

 
Genel Haber
Bölgeden Haber
Güncel Haber
Hayatın İçinden
İçimizden Biri
Sanatkarlarımız
Esnaflarımız
Spor
Siyaset

İz Bırakanlar
Röportaj
Sizden Gelenler
Gurbettekiler
Haberiniz Var mı?
Özlü Sözler
Resimlerde Anılar
Eski Meslekler
Kurum Kuruluşlar

Kültür ve Etkinlikler
İlçemiz
İlimiz
Köylerimiz
Mahalle Muhtarlarımız
Anket Sonuçlarımız
Duyuru
Vefat
  Anasayfa

Ziyaretçi Defteri
Foto Galeri
Sohbet
Arşiv

         Sitemizdeki tüm haber ve araştırmalar site editörlerine aittir. İzinsiz kesinlikle kullanılamaz.

                               gumushacikoylu.net@gmail.com

Bölgeler ve Şehirler Bölgeler ve Şehirler

Siteye Hangi İl ve Ülkeden Giriliyor İzlemek İçin
Amasya, Gümüşhacıköy, Hacıköy, Hacıköylü, Gümüşhacıköyden Resimler, Gümüşhacıköy Haber, Sohbet ve Anılarda Gümüşhacıköy, Ali Acar, Hokumet, Hukumet, Hükümet, Radyo, Gazetesi, Tv, Gümüşhacıköy Resimleri, Gümüşhacıköyden Fotoğraflar,Gümüş, Gümüşhacıköy, Köyü, Gumus, Merzifon, Suluova, Kabaoguz, Kabaoğuz, Gümüşhacıköy Turna Bağlar, Kabaoğuz Şenlikleri, Köprülü Mehmet Paşa Camii, gümüşhacıköy bedesteni, gümüşhacıköy saathanesi, leblebi, gümüşhacıköy hamamı,Gümüşhacıköy Keşkek, Cumara Mahallesi, Adatepe Mahallesi, Ulubel Mevkii, ulubel, keltepe mevkii, hacıyahya mahallesi, saray mahallesi, artıkabat çay mahallesi, kilise, beylik çayırı, taşköprü, amasyakent.com, kabaoguz.net, amasya platformu amasyaplatformu